Image
De Zeearend is geen projectvogel van Natuurwerkgroep De Kerkuil, maar beschouw ons als een goede buur van de Zeearend, aangezien Natuurwerkgroep De Kerkuil haar secretariaat in het Blankaartdomein heeft. Deze pagina bevat informatie over het koppel Zeearenden en wordt geupdatet bij nieuws. Het is dankzij de inrichtingswerken en het beheer van Natuurpunt en het Agentschap voor Natuur en Bos dat De Blankaart zo aantrekkelijk is geworden voor vogels zoals de Zeearend, de Steltkluut en de Koereiger. Wie mooie foto's/video's heeft en die ze wilt delen op deze pagina, mag een mail sturen naar info@nwgdekerkuil.be.
VOORJAAR 2023

Met een spanwijdte van 2,44 m is de Europese Zeearend - Gieren buiten beschouwing gelaten - de grootste roofvogel van Europa. Vroeger werden deze arenden over heel het Europese continent aangetroffen, maar door de mens en het gebruik van de schadelijke stof DDT in de landbouw, waren ze in veel landen uitgestorven. Sinds 1970 zijn ze stilaan aan een opmars bezig en de Europese populatie wordt ondertussen op een 15.000 paar geschat.

In Nederland kwamen ze opnieuw tot broeden in 2006 en in 2020 werden al 20 paar met een nest (of nestbouw) genoteerd. Twee jaar later, in 2022, stond de teller bij onze noorderburen op 30 koppels, in 2023 spreken we al over 36 paar met een nest!

Het duurt zeker 5 jaar vooraleer Zeearenden geslachtsrijp zijn en overgaan tot succesvolle paring. Alle jongen die voortvloeien uit de broedgevallen, moeten allemaal hun eigen territorium vinden. Voor 2024 broedde de Zeearend nog niet in België, maar hopelijk komt daar in weldra verandering in. De drie meest geschikte gebieden in Vlaanderen zijn De Blankaart (Diksmuide), Doel en de Grensmaas. We duimen dus dat het De Blankaart wordt die de spits mag afbijten!
Image
eerste foto: 2de kalenderjaar, tweede foto: 4de kalenderjaar, 3de foto: adult
Op 4 april 2023 werd een Europese Zeearend de eerste keer oostwaarts overvliegend opgemerkt aan De Blankaart in Diksmuide. Daarna duurde het tot 20 april tot een volgende melding geregistreerd werd.

Op 26 april werden er 2 zeearenden ter plaatse in de broeken van Merkem gemeld. De twee individuen die gespot werden aan de Blankaart, zijn beide 4de kalenderjaar en worden volgend jaar als ‘volwassen’ beschouwd. Typisch voor een 4de kalenderjaar Zeearend is dat die een territorium gaat kiezen, mogelijks daar al ‘overzomert’ en eventueel al aan nestbouw begint. En laat 9 mei nu de eerste waarneming zijn van een Europese Zeearend aan de Blankaart… met een tak in de poten! Zou het echt?

Dankzij ingrepen van Natuurpunt en ANB en deels omwille van de weergoden, ligt het gebied er al het hele voorjaar heel nat en drassig bij. Vele trek- en broedvogels keuren de geleverde inspanningen goed en blijven hier, al dan niet tijdelijk, plakken. 
Ook deze twee Zeearenden hebben de IJzervallei al grondig verkend de afgelopen periode en kunnen de natuurinrichtingswerken in de Blankaart enorm appreciëren. Om te beginnen is er voldoende eten aanwezig voor de Zeearenden. Zolang een Zeearend op de grond zit, kunnen andere vogels makkelijk tot op een meter ervan komen rusten. Maar als hij opvliegt, ontstaat er intense paniek en vliegen alle vogels letterlijk voor hun leven. Van vis is de Zeearend ook niet vies: hij grijpt vlotjes vissen die net onder de oppervlakte zwemmen, zonder een stootduik zoals een Visarend. Als echte opportunist verorbert hij ook probleemloos aas. Of hij probeert - gewoonlijk zonder succes - wel eens een haas te snel af te zijn.

Natuurlijke vijanden heeft de Zeearend niet; hij staat nu eenmaal aan de top van de voedselpiramide. In het buitenland zijn er helaas wel al ongelukken gemeld met Zeearend, zelfs verkeersslachtoffers. Als deze roofvogels gefocust zijn op een karkas van een aangereden dier, kunnen ze zelf aangereden worden. Sommige Zeearenden komen om het leven na ‘aanvaring’ met een windturbine. Er is onderzoek bezig om na te gaan hoe dit voorkomen kan worden. Voorlopige conclusies stellen dat er 70% minder slachtoffers zouden vallen als één van de wieken van de windturbines zwart geverfd wordt.
Een andere prangende vraag dringt zich op: wat met de andere roofvogels die rond De Blankaart broeden, zoals de Bruine Kiekendief? Op het moment dat een Zeearend het nest van een andere roofvogel te dicht nadert, zal deze roofvogel de Zeearend in de lucht aanvallen. Je kan dat vergelijken met wat kraaien en kauwen bij de Buizerd of Bruine Kiekendief doen. Door de focus te houden op de roofvogel die aanvalt, missen de Zeearenden het momentum om het nest te vinden en dat te prederen.

Om nog even terug te komen op de kans dat de Zeearend tot broeden komt in de Blankaart: de enige factor die de Zeearend kan tegenhouden, is … de mens! Ondanks zijn enorme afmetingen en stoere uiterlijk, is deze roofvogel zeer verstoringsgevoelig. Bij deze dan ook een warme oproep om altijd en overal op de paden te blijven en géén weides of afgesloten delen van natuurgebieden te betreden! Ook niet om net die ene foto te nemen die misschien nog niet genomen werd. Als we de Europese Zeearend als broedvogel willen verwelkomen, moeten we deze kanjers de nodige rust gunnen.
Niet minder dan 7 koppels Bruine Kiekendief hebben een broedpoging gedaan aan de Blankaartvijver in 2023. Daarvan waren 6 koppels succesvol. Minimum 19 jonge Bruine Kiekendieven zijn uitgevlogen. Dit is een record voor de Blankaart, de Zeearend heeft dus alvast geen negatieve invloed op het aantal broedgevallen Bruine Kiekendief aan De Blankaart!
NAJAAR 2023

Het koppel Zeearenden, dat ondertussen vanuit Natuurpunt de namen Paul en Betty kreeg, zijn halverwege de maand oktober met nestbouw begonnen. Ze hebben een wilg uitgekozen aan de rand van de Blankaartvijver als nestboom. Deze boom staat midden in de broedkolonie Blauwe Reigers en Lepelaars. Benieuwd wat die gaan vinden van hun nieuwe buren.

Dat de Zeearenden hier nu nog zijn, kan ons alleen maar gelukkig stemmen aangezien dat betekent dat ze voldoende eten hebben gevonden in het kalmste seizoen voor een roofvogel: de zomer. In de winter is er sowieso voldoende eten, want dan komen de vriezeganzen hier overwinteren. De Zeearenden zelf zijn dus standvogels, wat wilt zeggen dat ze heel het jaar door rond hun territorium blijven. Enkel de jonge beesten zwerven rond, soms wel honderden kilometers, op zoek naar een eigen geschikt territorium.
beelden VRT + Wim Bovens
Dat de Zeearenden aanstalten maken om te broeden, is een primeur voor België. Er is geen documentatie teruggevonden dat de arenden hier ooit sinds mensenheugenis gebroed hebben. Wat een compliment voor de natuurinrichtingswerken aan De Blankaart.

Het nest zelf is ondertussen een tweetal meter breed en bijna evenhoog. Dergelijk nest zal al rap een halve ton of meer wegen. Beide Zeearenden helpen met de bouw en elk takje moet op de juiste plaats liggen. Het nestmateriaal wordt zorgvuldig uitgekozen. De dode takken kunnen van de grond opgenomen worden, maar evengoed breken ze geschikte dode takken van een boom af door er halvelings op te landen, de tak goed vast te houden, en ermee weg proberen te vliegen. 

Let op de staart van de Zeearenden, de zwarte rand aan het uiteinde van de staart is bijna volledig verdwenen. Ze hebben bijna hun eerste volledige adulte verenkleed! Ook de snavel is zo goed als volledig geel.
Het werd al op 7 december vastgesteld, maar nog niet vastgelegd op foto of film, maar de Zeearenden paren! Op 20 december werd de daad dan ook op video vastgelegd. Hier en daar wordt er geopperd dat dit wel heel vroeg is, maar niets is minder waar. De Zeearenden beginnen al eind januari, begin februari te broeden. Een legsel bestaat meestal uit 2 eieren, uitzonderlijk kunnen dat er 3 zijn. Broedtijd bedraagt 38 dagen per ei en er wordt gebroed vanaf het eerste ei. De jongen kunnen uitvliegen na 70 tot 90 dagen waarna ze nog steeds gevoederd worden door de ouders. Het is niet uitzonderlijk dat het eerste nest van een jong koppel mislukt. Dus ook hier gaan we nog een portie geluk nodig hebben. Maar het ziet er alvast zeer belovend uit! 

De nestlocatie zelf is niet bereikbaar omdat het omgeven is door grachten, moeras en dicht struikgewas. Ideale locatie die ze gekozen hebben! Maar nogmaals, blijf op de paden aub! 
Waar zijn ze te zien?

De meeste kans om de Zeearenden te zien, zijn aan het nest zelf. Dan kan je ze het makkelijkste zien vanaf de romantische boogbrug voor het kasteel van de Blankaart. Zoals eerder vermeld valt de eileg normaal eind januari, begin februari en het wijfje begint te broeden vanaf het eerste ei gelegd is. Dan zal ze dus constant op het nest zitten. Het mannetje zal dan gaan jagen om het wijfje van eten te voorzien. Maar voorlopig maken ze nog veel daguitstapjes. Zo zijn de Zeearenden al gezien aan de IJzermonding in Nieuwpoort, Sint-Jacobs-Kapelle, tussen Ramskapelle en Pervijze, Zoutenaaie, Lampernisse, Woumen en Merkem. De Rillebroeken en Merkembroek met bijhorende eendenkooi zijn ook een favoriete plaats om te jagen. Zolang de Zeearenden stil zitten, op de grond of in een boom, vallen ze nauwelijks op. Eens ze vliegen ontstaat er paniek bij alle vogels en dan zijn ze makkelijker te vinden.
Image
klik op de kaart om de interactieve Google MyMaps te openen
Image
Zicht vanop de romantische boogbrug voor de Blankaart. Een verrekijker is een must, een telescoop is nog handiger!

VOORAAR 2024

Het koppel Zeearenden blijft lustig verder bouwen aan hun nest en vertoeven er graag op. Dit is een ideale rustplaats, hoog en veilig en met een fantastisch uitzicht over hun jachtgebied. Het is voornamelijk het mannetje die de takken aanbrengt terwijl het vrouwtje meestal dirigeert waar de takken moeten komen te liggen. Het nest is bijna 2 meter breed ondertussen, wat ext wel immens is voor een startend koppel, want elk jaar blijven ze verder bouwen aan het nest. Zo kan het nest makkelijk 3 meter in hoogte worden en meer dan een ton wegen. Het zou niet de eerste keer zijn dat een boom het begeeft onder het gewicht van een nest. Dit nest heeft ondertussen 2 stormen overleefd. Zeearenden roesten (rusten) makkelijk 80 tot 90% van de dag in een boom of een uitkijkpost, 10% tot 20% van de tijd spederen ze aan verplaatsingen en jagen.
Het dieet van een Zeearend is zoals reeds gezegd heel divers. Bovenaan deze pagina vindt u een video van de Zeearend die een Meerkoet pakt. Ondertussen zijn ze ook al gezien met prooien als Grauwe Gans, Muskusrat, hoogst vermoedelijk een Koereiger die toch nog weggeraakt is, maar rondloopt met gedroogd bloed op zijn verenkleed. Ook een Ooievaar is al ontsnapt uit de klauwen van de Zeearend.

Hoewel de Zeearend ook graag een visje lust, is me tot op heden geen melding bereikt van een visprooi van dit koppel aan de Blankaart, hoewel er voldoende grote vissen aanwezig zijn op de Blankaartvijver.

De Zeearend maakt gebruik van de zon, lage vluchten over woelig water of andere methoden om zijn prooi te verassen. Ook durven ze zich fixeren op één bepaalde vogel, meestal eend, die elke keer dat de arend aanvalt, onder water duikt. Ze putten deze eend volledig uit tot ze hem makkelijk kunnen grijpen. Eens in de klauwen van zo'n Zeearend, is de vogel quasi onmiddellijk dood.
De Zeearenden Betty en Paul zijn inmiddels wereldbekend in Vlaanderen, maar de mensen naarwie ze genoemd zijn, zijn minder bekend. Paul Kempynck en echtgenote Betty Daenen. Paul en Betty waren de laatste eigenaars van het kasteel, de blankaartvijver en het moeras. Zij verkozen natuur boven het grote geld en starten in de jaren '50 een natuurontwikkelingsproject.

Sinds 1960 woonden Betty en haar man in de villa naast het kasteel, maar in 2012 overleed Paul Kempynck helaas. Hij zou trots zijn op dit koppel Zeearenden, vertelt Betty. Vorig jaar verliet Betty (91) de villa om in een serviceflat in Diksmuide te gaan wonen.

"Indien er een broedgeval komt, is het niet dit jaar, dan volgend jaar, zal Betty zeker uitgenodigd worden op de babyborrel!" zegt Guido Vandenbroucke, conservator van het gebied (Natuurpunt).

De villa van Betty zal door Natuurpunt omgebouwd worden tot burelen en vergaderzalen. Naast de villa komt een gloed nieuw bezoekerscentrum waar Paul en Betty sowieso in de schijnwerpers zullen staan.
Ondertussen hebben de Zeearenden al een volledig witte staart en volledig gele snavel zoals op bovenstaande video's te zien. Ze dragen nu het volwassen verenkleed. De invloed van het koppel Zeearenden op de andere aanwezige vogels is niet te onderschatten. Je mag er al zeker van zijn dat alle ganzen en eenden de lucht goed in de gaten houden voor mogelijk gevaar. De slaapplaats van de Grote Zilverreigers is verhuisd. Ook de Bruine Kiekendieven slapen niet langer op hun vaste stek, hoewel zoals eerder gezegd er nog nooit zoveel Bruine Kiekendieven gebroed hebben aan de Blankaart als in 2023. Een tweetal Blauwe Kiekendieven durft slapen in de buurt van de Zeearenden. De Zeearenden waren toen misschiel wel minder prominent aanwezig en de nesten van koppels waren vermoedelijk al gemaakt toen het koppel opdook. Benieuwd wat dat dit jaar gaat geven. De kolonie Blauwe Reigers lijkt voorlopig nog stand te willen houden rond het nest van de Zeearend, maar tijd zal uitwijzen of ze hier ook effectief nog gaan broeden.
Drones en paragliding zijn verboden boven de Blankaart. Piloten die een drone hebben van meer dan 250 gram hebben verplicht een examen moeten afleggen en zouden hiervan op de hoogte moeten zijn. Piloten die een drone hebben van minder dan 250 gram, hebben geen examen moeten afleggen, maar zijn wel verondersteld de wetgeving te kennen. Er zullen daarom extra bordjes gehangen worden om duidelijk te maken dat vliegen met drones verboden is. Indien deze mensen toch vliegen en hun filmpje op social media plaatsen, kan er nog altijd opgetreden worden tegen deze actie. 
Image
Digiscoping

Alle filmpjes en sommige foto's zijn gemaakt door digiscoping. Dit is het filmen of fotograferen door optisch materiaal met je smartphone. Vereisten om een mooi filmpje te bekomen zijn:
  • Goede telescoop
  • Goede camera op je smartphone
  • Smartphoneadaptor
Gebruikte opstelling voor deze filmpjes en foto's:
  1. Kite KSP 80 HD
  2. Samsung Gallaxy S23 Ultra
  3. Kite Smartphone Adapter
Optisch materiaal is te verkrijgen bij onze sponsors:
  • 28/04/2023 Nieuwsblad link
  • 29/04/2023 HLN link
  • 04/05/2023 Natuurpunt link
  • 28/05/2023 HLN link
  • 30/08/2023 Knack link
  • 23/10/2023 Natuurpunt link
  • 23/10/2023 VRT link
  • 23/10/2023 HLN link
  • 23/10/2023 Nieuwsblad link
  • 23/10/2023 Focus WTV link
  • 23/10/2023 GvA link
  • 23/10/2024 Het Nieuws van West-Vlaanderen link
  • 24/10/2023 eDiksmuide link
  • 27/10/2023 Belgische Radiounie link
  • 13/12/2023 Knack link
  • 13/12/2023 Kennis West.be link
  • 09/01/2024 Focus WTV link
  • 18/01/2024 Nieuwsblad link
Tekst, foto's en video's: Wim Bovens, tenzij anders vermeld
Image
Image
Image